Dörtlü Tarama Testi: 16-18. Hafta Quad Test Rehberi

Dörtlü tarama testi (quad test), gebeliğin 15.–22. haftalar arasında, ideal olarak 16.–18. hafta aralığında uygulanan, anne kanından bakılan dört biyokimyasal belirteç (AFP, hCG, uE3 ve inhibin-A) ile Down sendromu, trizomi 18 ve nöral tüp defekti risklerini hesaplayan ikinci trimester tarama testidir. ACOG, NICE ve TJOD; ikinci trimester tarama gerekli ise üçlü tarama yerine dörtlü taramayı öncelikli olarak önerir; çünkü saptama oranı belirgin yüksektir.

Dörtlü Tarama Testi Nedir?

Dörtlü tarama testi; üçlü tarama testine inhibin-A belirtecinin eklenmesiyle oluşturulmuş gelişmiş bir tarama testidir. Hedef anomaliler: trizomi 21 (Down sendromu), trizomi 18 (Edwards sendromu) ve nöral tüp defektleri.

Bileşenler:

• AFP — fetal karaciğerden salgılanır.
• hCG — plasentadan salgılanır.
• uE3 — fetoplasental ünitede sentezlenir.
• Inhibin-A — plasentadan salgılanır.

Anne yaşı, gebelik haftası (ultrasonla), VKİ, etnik köken, diyabet, ikiz gebelik, IVF ve sigara bilgileri algoritmaya dahil edilerek kişiselleştirilmiş risk skoru hesaplanır.

Dörtlü Tarama Testi Kaçıncı Haftada Yapılır?

Geçerli aralık 15. hafta 0 gün ile 22. hafta 6 gün arasıdır. İdeal zamanlama 16.–18. hafta'dır. Bu pencerede biyokimyasal belirteçlerin stabilitesi ve algoritma doğruluğu en yüksektir.

Dörtlü Tarama Testinin Bileşenleri

1. AFP

Down sendromunda düşük, nöral tüp defektlerinde ve karın duvarı defektlerinde yüksek seyreder.

2. hCG

Down sendromunda yüksek, trizomi 18'de düşük seyreder. Detaylı bilgi: beta hCG testi.

3. uE3

Down sendromu, trizomi 18 ve plasental yetmezlikte düşük seyreder.

4. Inhibin-A

Plasentadan salgılanır. Down sendromunda belirgin yüksek seyreder. Bu belirtecin algoritmaya eklenmesi, Down sendromu saptama oranını üçlü taramaya göre belirgin artırır.

Dörtlü Tarama Testi Neyi Gösterir?

• Down sendromu — saptama oranı %80–85
• Edwards sendromu — saptama oranı %70+
• Nöral tüp defektleri — AFP üzerinden saptama oranı %80+
• Karın duvarı defektleri — AFP yüksekliği ile

Down sendromu saptama oranı üçlü taramaya göre %15–20 daha yüksektir. Yanlış pozitif oranı yaklaşık %5'tir.

Sonuç Nasıl Yorumlanır?

Sonuçlar 1/Xxxx formatında verilir. Türkiye'de yaygın kesim noktası 1/270'tir.

• Düşük risk: 1/1000 ve üzeri — rutin takip.
• Sınırda risk: 1/270 – 1/1000 — NIPT önerilir.
• Yüksek risk: 1/270 altı — perinatoloji konsültasyonu; NIPT veya amniyosentez tartışılır.

AFP yüksekliği saptandığında detaylı ultrason öncelikli planlanmalıdır.

Dörtlü Tarama Testi Kimlere Yapılır?

İkili tarama testi yaptıramamış (geç başvuran), NIPT'e erişimi kısıtlı veya ikinci trimester taraması istenen tüm gebelere dörtlü tarama önerilir. Mümkünse üçlü tarama yerine dörtlü tarama tercih edilmelidir.

Dörtlü Tarama Testi Sonrası Süreç

Düşük riskli sonuçlarda 18.–22. hafta detaylı ultrasonu rutin yapılır. Yüksek riskli sonuçlarda perinatoloji konsültasyonu, NIPT veya amniyosentez seçenekleri sunulur. Risk grubundaki gebeler riskli gebelik takibi programına alınır.

Yanlış Pozitif ve Yanlış Negatif

Dörtlü tarama testinin yanlış pozitif oranı yaklaşık %5'tir; yani 100 gebede 5'inde gereksiz endişe oluşabilir. Down sendromu için yanlış negatif oranı %15–20 civarındadır. Bu nedenle yüksek riskli sonuçlar NIPT veya invaziv tanı testleri ile teyit edilmelidir.

Dörtlü Tarama Testi Yaptırmak Zorunlu mu?

Hayır. Bilgilendirilmiş onam temelinde, anne adayının tercihiyle yapılır. ACOG ve TJOD; tüm gebelere seçeneğin sunulmasını önerir.

Dörtlü Tarama Testi Yapılırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Doğru gebelik haftası mutlaka ultrasonla doğrulanmalıdır.
2. Test öncesi açlık gerekmez.
3. İkiz/üçüz gebeliklerde algoritma farklıdır.
4. IVF gebeliklerinde transfer tarihi belirtilmelidir.
5. Diyabet, böbrek hastalığı, sigara kullanımı laboratuvara bildirilmelidir.

Dörtlü Tarama Testi ve İkili Tarama Testi Karşılaştırması

İkili tarama testi 11.–14. haftada NT ölçümü ile birlikte uygulanır ve Down sendromu saptama oranı %85–90'dır. Dörtlü tarama testi ise 16.–18. haftada uygulanır ve %80–85 saptama oranına sahiptir. İdeal yaklaşım: birinci trimesterde ikili tarama + NT, mümkün olmayan durumlarda ikinci trimesterde dörtlü tarama. Bazı merkezler her ikisini birleştirerek entegre tarama uygular; bu yöntemde saptama oranı %95+'a ulaşır.

Dörtlü Tarama Testi ve NIPT

NIPT (cell-free DNA), Down sendromu için %99+ saptama oranıyla altın standart taramadır. Dörtlü tarama ise AFP üzerinden nöral tüp defekti taramasını yapabilmesi nedeniyle değerlidir. NIPT nöral tüp defektini değerlendirmez; bu nedenle NIPT yapan birçok merkez ek olarak AFP ölçümü ister.

Dörtlü Tarama Testi Hata Yapar mı?

• Yanlış haftalama — sonucu en çok etkileyen faktördür.
• İkiz gebeliklerin tek gebelik gibi değerlendirilmesi.
• Anne kilosu ve ırkının algoritmaya eksik girilmesi.
• Diyabet, sigara, IVF bilgisinin atlanması.
• Laboratuvar arası referans farklılıkları.

Doğru Klinik ve Uzman Seçimi

Laboratuvar kalitesi ve sonuçların hekim yorumu çok önemlidir. Güvenilir kadın doğum ve perinatoloji uzmanı arama platformu üzerinden uzman seçimi yapabilir, klinik uzmanı dizinini de inceleyebilirsiniz.

Anneoluyorum Editöryal Yaklaşımı

İçeriklerimiz; ACOG, NICE, RCOG, ISUOG ve TJOD rehberleri ışığında hazırlanır. Hekim muayenesinin yerine geçmez; karar destek aracıdır. İlgili: gebelik testi, beta hCG, ikili tarama testi, üçlü tarama testi, detaylı ultrason, riskli gebelik takibi, folik asit kullanımı.

Sonuç

Dörtlü tarama testi; ikinci trimesterde uygulanan, dört biyokimyasal belirteçle kromozom anomalisi ve nöral tüp defekti riskini değerlendiren güçlü bir tarama yöntemidir. Üçlü tarama testine göre Down sendromu saptama oranı belirgin daha yüksektir. İdeal yaklaşım birinci trimesterde ikili tarama + NT'dir; bu mümkün değilse dörtlü tarama tercih edilir. Sonuçlar mutlaka hekiminizle birlikte yorumlanmalı; gerektiğinde NIPT veya amniyosentez seçenekleri değerlendirilmelidir.