Üçlü Tarama Testi: 16-18. Hafta İkinci Trimester Tarama Rehberi

Üçlü tarama testi (triple test), gebeliğin 15.–22. haftalar arasında, ideal olarak 16.–18. hafta aralığında uygulanan, anne kanından bakılan üç biyokimyasal belirteç (AFP, hCG ve uE3) ile Down sendromu, trizomi 18 ve nöral tüp defekti risklerini hesaplayan ikinci trimester tarama testidir. ACOG, NICE ve TJOD; ikili tarama testi yaptıramamış gebelerde üçlü taramayı standart alternatif olarak önerir.

Üçlü Tarama Testi Nedir?

Üçlü tarama testi; trizomi 21 (Down sendromu), trizomi 18 (Edwards sendromu) ve nöral tüp defektleri (NTD) için kanıta dayalı bir risk hesaplama testidir. Sonuç tanı değildir; düşük risk veya artmış risk şeklinde yorumlanır.

Üç bileşeni vardır:

• AFP (Alfa-fetoprotein) — fetal karaciğerden salgılanır.
• hCG — plasentadan salgılanır.
• uE3 (Konjuge olmamış estriol) — fetoplasental ünitede sentezlenir.

Anne yaşı, gebelik haftası (ultrasonla doğrulanmış), VKİ, etnik köken, diyabet öyküsü, ikiz gebelik ve sigara kullanımı algoritmaya dahil edilerek kişiselleştirilmiş risk skoru hesaplanır.

Üçlü Tarama Testi Kaçıncı Haftada Yapılır?

Geçerli aralık 15. hafta 0 gün ile 22. hafta 6 gün arasıdır. En doğru sonuç 16.–18. hafta aralığında alınır. Bu pencerenin dışında risk hesaplama algoritması güvenilirliğini kaybeder.

Üçlü Tarama Testinin Bileşenleri

1. AFP (Alfa-fetoprotein)

Fetal karaciğerde sentezlenen ana plazma proteinidir. Down sendromunda düşük, nöral tüp defektlerinde (anensefali, spina bifida) ve karın duvarı defektlerinde (omfalosel, gastroşizis) ise belirgin yüksek seyreder. Tek başına yüksek AFP; ikiz gebelik, hatalı haftalama, plasental kanama veya fetal anomali habercisi olabilir.

2. hCG

Down sendromunda yüksek, trizomi 18'de düşük seyreder. hCG yüksekliği aynı zamanda plasental disfonksiyon ve preeklampsi riski açısından da değerli bir biyobelirteçtir. Detay için beta hCG testi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

3. uE3 (Konjuge Olmamış Estriol)

Plasenta ve fetal adrenal-karaciğer ekseninde sentezlenir. Down sendromu, trizomi 18 ve plasental yetmezlikte düşük seyreder. Çok düşük uE3 ayrıca steroid sülfataz eksikliği, Smith-Lemli-Opitz sendromu ve fetal kayıp açısından da değerlendirilir.

Üçlü Tarama Testi Neyi Gösterir?

• Down sendromu (trizomi 21) — saptama oranı %65–75
• Edwards sendromu (trizomi 18) — saptama oranı %60–70
• Nöral tüp defektleri (anensefali, spina bifida) — AFP üzerinden saptama oranı %80+
• Karın duvarı defektleri — yüksek AFP ile saptanır

İkili tarama testine göre Down sendromu saptama oranı daha düşüktür; bu nedenle birinci trimesterde ikili tarama yapma imkânı varsa o tercih edilir.

Sonuç Nasıl Yorumlanır?

Sonuçlar 1/Xxxx formatında verilir. Türkiye'de kesim noktası genelde 1/270'tir.

• Düşük risk: 1/1000 ve üzeri — rutin takip.
• Sınırda risk: 1/270 – 1/1000 — NIPT önerilir.
• Yüksek risk: 1/270 altı — perinatoloji konsültasyonu; NIPT veya amniyosentez tartışılır.

AFP yüksekliği saptandığında detaylı ultrason öncelikli olarak planlanmalıdır. İlgili rehber: detaylı ultrason.

Yanlış Pozitif ve Yanlış Negatif

Üçlü tarama testinin yanlış pozitif oranı yaklaşık %5, yanlış negatif oranı ise Down sendromu için %25–35 civarındadır. Bu nedenle artmış riskli sonuçlar mutlaka NIPT veya amniyosentez ile teyit edilmelidir. Saptama oranı düşük olduğundan; mümkünse ikili tarama testi veya dörtlü tarama testi tercih edilir.

Üçlü Tarama Testi Kimlere Yapılır?

İkili tarama testi yaptıramamış (ör. geç başvuran), NIPT'e erişimi kısıtlı veya ek olarak AFP üzerinden nöral tüp defekti taraması yapılmak istenen tüm gebelere üçlü tarama önerilir.

Üçlü Tarama Testi Sonrası Süreç

Düşük riskli sonuçlarda 18.–22. hafta detaylı ultrasonu rutin olarak yapılır. Yüksek riskli sonuçlarda perinatoloji konsültasyonu, NIPT veya amniyosentez gündeme alınır. AFP yüksekliğinde nöral tüp defekti ve karın duvarı defektleri açısından detaylı ultrason zorunludur. Risk grubundaki gebeler riskli gebelik takibi programına alınır.

Üçlü Tarama Testi Yaptırmak Zorunlu mu?

Hayır. Tarama testleri bilgilendirilmiş onamla yapılır. ACOG ve TJOD; tüm gebelere seçeneğin sunulmasını önerir. Karar, hekim ile birlikte verilir.

Üçlü Tarama Testinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Doğru gebelik haftası mutlaka ultrasonla doğrulanmalıdır.
2. Test öncesi açlık gerekmez.
3. İkiz/üçüz gebeliklerde algoritma farklıdır.
4. IVF gebeliklerinde transfer tarihi belirtilmelidir.
5. Diyabet, böbrek hastalığı, sigara kullanımı laboratuvara bildirilmelidir.

Üçlü Tarama Testi ve NIPT

NIPT (cell-free DNA), Down sendromu için %99+ saptama oranıyla altın standart taramadır. Üçlü tarama testi ise AFP üzerinden nöral tüp defekti taraması yapma avantajına sahiptir. NIPT nöral tüp defektini değerlendirmez; bu nedenle pek çok merkez NIPT + AFP veya doğrudan ikili/dörtlü tarama önerir.

Üçlü Tarama Testi Hata Yapar mı?

• Yanlış haftalama — sonucu en çok etkileyen faktördür.
• İkiz gebeliklerin tek gebelik gibi değerlendirilmesi.
• Anne kilosu ve ırkının algoritmaya eksik girilmesi.
• Diyabet, sigara, IVF bilgisinin atlanması.

Doğru Klinik ve Uzman Seçimi

Laboratuvar kalitesi ve sonuçların hekim yorumu çok önemlidir. Güvenilir kadın doğum uzmanı arama platformu üzerinden uzman seçimi yapabilir; klinik uzmanı dizinini de inceleyebilirsiniz.

Anneoluyorum Editöryal Yaklaşımı

İçeriklerimiz; ACOG, NICE, RCOG, ISUOG ve TJOD rehberleri ışığında hazırlanır. Hekim muayenesinin yerine geçmez. İlgili: gebelik testi, beta hCG, ikili tarama testi, dörtlü tarama testi, detaylı ultrason, riskli gebelik takibi, folik asit kullanımı.

Sonuç

Üçlü tarama testi; ikinci trimesterde uygulanan, anne kanından bakılan üç biyokimyasal belirteçle kromozom anomalisi ve nöral tüp defekti riskini değerlendiren bir tarama yöntemidir. Mümkünse birinci trimesterde ikili tarama testi veya NIPT tercih edilmeli; üçlü tarama, bu seçeneklerin uygulanamadığı durumlarda kullanılmalıdır. Sonuçlar mutlaka hekiminizle birlikte yorumlanmalıdır.